در اين شهر بالغ بر 1500 تا 2000 نفر يهودى مقيم‌اند كه همدان در نظر ايشان به طرز حيرت‌انگيزى به مناسبت احتمال وقوع مقبرهء استر و مردخاى همواره مقدس به شمار مىرفته است و محل آن را در جوار مسجد جامع در وسط شهر نشان مىدهند كه گنبد برجستهء چوبى مدرن بر بالاى اطاقى است كه گرداگرد آن با خط عبرى مسطور و حاكى از آن است كه نعش ملكه و عموى او در آنجا مدفون است . اين معبد از دوران قديم زيارتگاه يهوديان بوده و مسلمانها نيز نسبت به آن نظر تكريم دارند ، چون‌كه نام بسيارى از مقدسان ايشان در تورات آمده است و در نزد آنها اين مقبره‌ها خيلى بيشتر از قبر ابو على سيناى بخارائى 980 - 1036 ميلادى ( كه اروپائيان به طرزى كه خاص ايشان است آن را اويسنا ساخته‌اند ) مورد توجه است و ليارد براى گردشى در آنجا راهنمائى نيافته بوده است . اكباتاناى قديم - مسئلهء هويت همدان و ارتباط آن با اكباتاناى معروف جهان قديم از لحاظ تاريخى و باستان‌شناسى اهميت سرشار دارد . همانندى اسامى ( همدان ، هگمتان قديم كه در كتيبه‌ها ديده مىشود كه همان آكباتانايا ، اكباتانا به معنى انبار جواهرات منظور نويسندگان يونان باستان است ) جاى ترديد باقى نمىگذارد كه شهر جديد در يكى از جاهاى سابق يا اكباتاناى روزگار عتيق است ، اما بيش از هفت اكباتانا وجود داشته است كه چهارتا از آنها در سرزمين ايران يا ماد بوده ، و نشان مىدهد كه اين نام به عنوان پايتخت يا شهر همايونى بوده است . حال جملگى بر اين قول‌اند كه همدان همان اكباتاناى پادشاهان هخامنشى است « 1 » . از عهد داريوش فرزند هيستاسپ تا فتح مقدونيها ، در تابستانها دربار در آنجا برقرار مىگرديده و خزاين در آنجا اندوخته شده بود و اسكندر در آنجا غنايم گرانى به چنگ آورد و هنگام بازگشت از شرق توقف و قربانى كرد و در آنجا هپلاستيون « 2 »

--> ( 1 ) - فرض بر اين است كه اينجا همان آكمتاست كه در قصرى كه در ولايت مادهاست فرمان كوروش را يافته‌اند كه تجديدبناى معبد بيت المقدس را مقرر فرموده بود . بنابر قول پلىبيوس ستون‌ها و شاه تيرهاى قصر از چوب سدر و سرو و سراسر از ورقه‌اى طلا و نقره مستور شده بود . ( 2 ) - Heplaestion